पंतप्रधान आणि प्रतिमा

सोनिया गांधी यांच्या हाती सारी सूत्रे असलेले दुबळे, कमकुवत पंतप्रधान ही आपली जनमानसातील छबी पुसून टाकण्याची धडपड सध्या डॉ. मनमोहनसिंग यांनी चालवली आहे. स्वतःची, आपल्या पक्षाची आणि सरकारची प्रतिमा उजळवण्याच्या या धडपडीचा भाग म्हणून त्यांनी काही वृत्तपत्रांच्या संपादकांना भेटीसाठी पाचारण करून त्यांच्याशी तास - दीड तास वार्तालाप नुकताच केला. डॉ. सिंग यांना बोलता येते हे तरी या निमित्ताने कळले आहे. आपल्या सरकारवर भ्रष्टाचाराच्या, गैरकारभाराच्या नानाविध प्रकरणांच्या काळ्या सावळ्या पडलेल्या असतानादेखील पंतप्रधानांनी कधी स्वतःची, स्वतःच्या सरकारची  बाजू सावरून धरण्यासाठी, आरोपांना सामोरे जात ठामपणे उभे राहण्याची हिंमत दाखविली नव्हती. त्यामुळे कॉंग्रेसमधील समस्त वाचीवीरांना आपले वकिली पांडित्य प्रसिद्धिमाध्यमांपुढे पाजळण्यासाठी रान मोकळे झाले होते. शेवटी एकदाचे पंतप्रधान संपादकांच्या माध्यमातून का होईना जनतेला सामोरे आले. डॉ. सिंग हे एक अत्यंत ज्ञानसंपन्न, विवेकी व्यक्तिमत्त्व आहे हे खरे, परंतु या देशाचा पंतप्रधान म्हणून, नेता म्हणून सरकारच्या उधळणार्‍या घोड्यावर त्यांची खंबीर अशी मांड आहे असे चित्र दुर्दैवाने केव्हाच दिसले नाही. त्यामुळे ते नामधारी पंतप्रधान आहेत या विरोधकांच्या आरोपाला आपोआप बळ मिळत गेले. त्यात त्यांच्या सरकारच्या या कारकिर्दीला भ्रष्टाचाराच्या प्रकरणांनी एवढे झाकोळले की या देशाच्या अर्थव्यवस्थेला दिशा देण्यातील त्यांचे योगदानही विस्मरणात गेले. त्यामुळे परवाच्या वार्तालापात डॉ. सिंग यांना सन २००८ मधील स्वतःच्या कामगिरीची आठवण करून द्यावी लागली. आपल्या प्रयत्नांनी देश जागतिक मंदीतून सावरला, परंतु प्रसारमाध्यमांनी त्याची म्हणावी तशी दखल घेतली नाही असे त्यांना सुचवायचे होते. प्रसारमाध्यमे चांगल्या कामगिरीपेक्षा त्रुटींवरच बोटे ठेवतात अशीही डॉ. सिंग यांची तक्रार आहे. प्रसारमाध्यमांचे हे कामच आहे. त्यांनी आपली केवळ भाटगिरी करावी अशी अपेक्षा कोणत्याही सरकारने ठेवू नये. कोणाच्या ताटाखालचे मांजर न झालेली स्वतंत्र प्रज्ञेची माणसे त्रुटींवर, चुकांवर बोट ठेवणारच, मग ते सरकार कोणाचेही का असेना. पंतप्रधानांची कामगिरी दुर्लक्षिली गेली याला त्यांचीच मुखदुर्बलता अधिक कारणीभूत आहे. लोकपाल व्यवस्थेच्या कक्षेत यायची व्यक्तिशः आपली तयारी आहे असे ते म्हणाले. त्यांचे स्वच्छ चारित्र्य त्यांना तसे म्हणण्याचे नैतिक बळ देते, परंतु ते ज्या सरकारचे नेतृत्व करीत आहेत, ज्या पक्षाचे प्रतिनिधित्व करीत आहेत, त्यांनी लोकपालच्या मार्गात उभे केलेले अडथळे दूर करण्याच्या दिशेने जर त्यांची पावले पडणार नसतील, तर या व्यक्तिगत तयारीला अर्थ काय राहतो? काळा पैसा, भ्रष्टाचार या समस्या जादूच्या कांडीने सोडवता येत नाहीत हे खरे, परंतु त्याविरुद्ध आवाज उठवणार्‍या जागृत नागरिकांवर, आया बहिणींवर मध्यरात्री एक वाजता लाठ्या बरसवण्याचे आदेश जेव्हा त्यांचेच सरकार देते, तेव्हा पंतप्रधान केवळ मिठाची गुळणी घेऊन बघ्याची भूमिका घेणार असतील तर त्यांच्यावर दंडेलशाहीचा आरोप होणारच. टूजी स्पेक्ट्रमसारख्या महाघोटाळ्यांची जबाबदारी झटकण्याचा प्रयत्न करताना डॉ. सिंग म्हणाले की, प्रत्येक फाईल आपण तपासायला गेलो, तर सहकार्‍यांशी प्रतारणा केल्यासारखे होईल. त्यांना सहकार्‍यांची चिंता आहे, परंतु आंधळेपणाने भ्रष्टाचार्‍यांच्या निर्णयांवर सह्या ठोकल्याने देशाशी प्रतारणा झाली आहे त्याचे काय? निदान या निर्णयांची जबाबदारी तरी त्यांनी स्वतःच्या शिरावर घ्यायला हवी होती. देशाला व्यापून राहिलेली महागाई, महाघोटाळे या सार्‍या विषयांपासून स्वतः कोसों दूर राहू पाहणार्‍या पंतप्रधानांची प्रतिमा त्यातून डागाळणार नाही तर दुसरे काय होईल? नेतृत्व करणार्‍याचे केवळ व्यक्तिगत चारित्र्य निर्मळ असूून भागत नाही. ज्यांचे प्रतिनिधित्व ते करतात, त्यांच्याकडून काही चुकीचे घडत असेल तर त्यावर अंकुश ठेवणे ही नेता म्हणून त्यांची जबाबदारी ठरते. नुसते मौनी बाबा काय कामाचे? पंतप्रधानांनी संपादकांना सामोरे जाऊन एक पाऊल पुढे टाकले आहे. ही पारदर्शकता आपल्या सरकारच्या कारभारातही राहावी असा प्रयत्न त्यांनी जरूर करावा. तसे केले तरच त्यांची प्रतिमा उजळू शकेल. स्वतंत्र प्रज्ञेचा नेता म्हणून देश त्यांच्याकडे अभिमानाने पाहील.